Το Δικαίωμα στην "εργασία" και το τέλος του συνδικαλισμού

Πως φτάσαμε από τις εργατικές κινητοποιήσεις και τα λαοφιλή συνδικάτα στην απαξίωση της απεργίας και του συνδικαλισμού;

Το δικαίωμα στην απεργία και τον συνδικαλισμό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα και προστατεύεται από τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας με την συνθήκη του 1948, από τον κοινωνικό χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης (1961) και τέλος από τη διεθνή συνθήκη οικονομικών κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων του ΟΗΕ (1966).

Μεταξύ του 1950 και 1970 το ένα τρίτο των εργατών στις δυτικές χώρες ήταν οργανωμένο σε συνδικάτα με δυναμική παρουσία και απεργίες διαρκείας.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 70 όμως η κατάσταση αλλάζει δραματικά. Είναι η εποχή όπου η πρώτη μεγάλη ενεργειακή κρίση δοκιμάζει τον πλανήτη, το δολάριο αποδυναμώνεται και η οικονομία δέχεται τους πρώτους κλυδωνισμούς.  Από εκείνη την περίοδο και έπειτα ξεκινάει η εγκαθίδρυση ενός φιλελεύθερου μοντέλου διακυβέρνησης όπου οι αποκρατικοποιήσεις, η μεταφορά κεφαλαίων  και η απελευθέρωση των αγορών είναι στην πρώτη γραμμή.

Ο πόλεμος εναντίον των συνδικάτων και του εργατικού κινήματος κορυφώνεται τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη βρίσκοντας τους απόλυτους εκφραστές στα πρόσωπα του Ρόναλντ  Ρήγκαν και της Μάργκαρετ Θάτσερ.

Σήμερα στον Καναδά η οργάνωση των εργατών σε συνδικάτα αγγίζει το 16% ενώ στις ΗΠΑ μόλις το 7%. Στην Γαλλία, χώρα με παράδοση στον συνδικαλισμό και ισχυρές εργατικές κινητοποιήσεις μόνο το 8% των εργατών συμμετέχουν στο συνδικαλιστικό κίνημα ενώ στην Βρετανία και την Γερμανία οι αριθμοί αυτοί είναι 29 και 22% αντίστοιχα.  Παράλληλα οι μεγάλες απεργίες έχουν μειωθεί δραματικά. Μεταξύ 1980 και 1982 οι απεργίες στις ΗΠΑ έπεσαν από 187 το χρόνο σε 96 για να φτάσουν τις 39 το 2002 και τις 5 το 2009.

Και μετά ήρθε η κρίση...

Προτού διαβάσετε αυτή την ανάρτηση προσθέτω ένα disclaimer: Δεν έχω κάποιες ειδικές γνώσεις  οικονομικών και ότι γράφω είναι αποτέλεσμα προσωπικών σκέψεων τις οποίες θέλω να μοιραστώ μαζί σας. Κάθε σχόλιο και κριτική είναι όχι απλά καλοδεχούμενα αλλά επιβάλλονται...

 

Τα τελευταία χρόνια εργάζομαι στο εξωτερικό. Είχα την τύχη να ζήσω σε πολύ διαφορετικά μέρη τόσο σε επίπεδο κοινωνίας όσο και πολιτικού συστήματος, κάτι το οποίο μου επιτρέπει να έχω και μια κάπως πιο σφαιρική εικόνα των πραγμάτων.

Η αλήθεια είναι πως -με ελάχιστες εξαιρέσεις- υπάρχει ένα κοινό μοτίβο ανάπτυξης σε όλες σχεδόν τις χώρες (ξεκινάει από τις ισχυρές οικονομίες και επιβάλλεται στις πιο αδύναμες)  και το οποίο φυσικά σχετίζεται με το καπιταλιστικό σύστημα όπως έχει εξελιχθεί. Κοιτώντας λίγο προσεκτικότερα αυτό το μοτίβο μπορεί κανείς να καταλάβει γιατί και πως στην Ελλάδα (λαμβάνοντας υπόψη βέβαια τις ελληνικές ιδιαιτερότητες) φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση.

 

Διαβάζω πολύ συχνά πως ο κύριος λόγος που η Ελλάδα χρεοκόπησε (άσχετα με το πως το βαφτίζει ο καθένας, αυτό που ζούμε είναι χρεωκοπία) ήταν ο σπάταλος και τεμπέλης  λαός που ζούσε πάνω από τις δυνάμεις του με δανεικά χρήματα, βουτηγμένος μέσα στο πλαστό life style και έστελνε την κόρη στο Λονδίνο για άχρηστες σπουδές. Όντως έτσι συνέβαινε, όμως το επιχείρημα αυτό, όσο σωστό και αν είναι φαινομενικά δεν αρκεί για να εξηγήσει το μέγεθος της κατάστασης. Θα μου πείτε ότι εάν σε αυτό, προσθέσουμε και ένα ακόμα πιο σπάταλο και διεφθαρμένο κράτος που επίσης ζούσε με δανεικά χρήματα, έχουμε την απόλυτη συνταγή της αυτοκαταστροφής. Δεν θα διαφωνήσω ούτε σε αυτό. 

Οι Έλληνες νεομετανάστες 2-συνέχεια...

Πριν δεκαπέντε μήνες είχα γράψει μια ανάρτηση με τίτλο Οι Έλληνες νεομετανάστες όπου αναφερόμουν στην τάση που -τότε- ξεκινούσε για μετανάστευση στο εξωτερικό.

Η ανάρτηση αυτή παραμένει από τις πιο δημοφιλείς του ιστολογίου και περισσότερα από 10,000 άτομα την έχουν διαβάσει μέχρι σήμερα. Αναπάραχθηκε από πολλά διαδικτυακά μέσα και έλαβα εκατοντάδες σχόλια. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ένιωσαν να "θίγονται" από το κείμενο και δεν έλειψαν και τα κακόβουλα σχόλια.

Δυστυχώς, σχεδόν ενάμιση χρόνο μετά, ελάχιστα έχουν αλλάξει.

Στην Ελλάδα για ένα μήνα...

Σε λίγες μέρες θα βρεθώ για ένα μήνα στην Ελλάδα. Είναι οι "διακοπές" που περιμένω με λαχτάρα και ανυπομονώ. Τελευταία φορά που είχα έρθει ήταν πέρσι τον Απρίλιο όπου και παρέτεινα την διαμονή μου για  να ψηφίσω στις εκλογές της 6ης Μαΐου. Κυριακή ψήφισα και Δευτέρα μεσημέρι έπαιρνα την πτήση για Μπανγκόκ. 

Τελικά εκλογές ξαναέγιναν αλλά πλέον εγώ βρισκόμουν στην Βόρεια Κορέα...

Οκτώ μήνες μετά λοιπόν θα επιστρέψω. Ήδη κάνω το πρόγραμμα μου για να προλάβω σε ένα μήνα να χωρέσω όσο πιο πολλά μπορώ. Και όμως για πρώτη φορά η χαρά μου δεν είναι ξέγνοιαστη. Δεν είμαι καν σίγουρη αν είναι χαρά.  

Για πρώτη φορά, φοβάμαι. Ίσως ακούγεται παράξενο, ίσως ακόμα και λαϊκίστικο, δεν ξέρω μπορείτε να το πείτε όπως θέλετε. Όμως φοβάμαι ότι θα επιστρέψω σε μια Αθήνα που δεν θα έχει πλέον καμία σχέση με όσα ήξερα μέχρι τώρα.

Φοβάμαι για αυτά που θα δω αλλά κυρίως για αυτά που θα νιώσω. Οι αριθμοί με τρομάζουν, τα νέα και οι εικόνες ακόμα περισσότερο. Θα ήθελα να αρνηθώ αυτή την πραγματικότητα και να προσποιηθώ πως δεν υπάρχει. Αλλά ξέρω πως θα είναι εκεί σε κάθε μου βήμα.

Λίγα λόγια για το μεταναστευτικό

Τον τελευταίο καιρό γίνεται μεγάλη συζήτηση στην Ελλάδα για το μεταναστευτικό. Δυστυχώς αφορμή για αυτό δεν είναι η επιθυμία δημόσιου διαλόγου για το πρόβλημα αλλά η όλο και αυξανόμενη ρατσιστική βία που σε συνδυασμό με την βαθιά οικονομική κρίση προκαλεί  ακραίες αντιδράσεις. 

Θα ξεκινήσω από δύο στοιχεία.  Όταν στον τύπο διαβάζουμε για μετανάστευση, ο όρος χρησιμοποιείται χωρίς διάκριση για όλους: οικονομικούς μετανάστες, πρόσφυγες, αιτούντες ασύλου. Συχνά ακούμε και τον όρο λαθρομετανάστης και παράνομος μετανάστης, όρους που προσωπικά θεωρώ υποτιμητικούς καθώς ο άνθρωπος ως οντότητα δεν είναι ποτέ λαθραίος ή παράνομος. Μπορεί να κάνει μια παράνομη πράξη (όπως το να εισέλθει λαθραία σε μια χώρα)  αλλά αυτό αφορά την πράξη όχι τον άνθρωπο.

Πρόσφυγας λοιπόν είναι κάποιος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα του  εξαιτίας πολιτικής, εθνικής, φυλετικής και θρησκευτικής δίωξης ή επειδή ανήκει σε μια ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα η οποία διώκεται. Πρόσφυγας είναι επίσης όποιος κινδυνεύει στη χώρα του λόγω πολέμου ή γενικευμένης βίας. Για τους λόγους αυτούς δεν μπορεί να επιστρέψει στην πατρίδα του και δικαιούται άσυλο και διεθνή προστασία στη χώρα που καταφεύγει.

Οι πρόσφυγες προστατεύονται από τη Σύμβαση της Γενεύης  του 1951 και από διεθνείς ευρωπαϊκές συμφωνίες και εθνικούς νόμους. Δικαιούνται να ζητήσουν άσυλο με βάση της Αρχής της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το να χορηγήσει μια χώρα άσυλο σε πρόσφυγες δεν είναι πράξη φιλανθρωπίας ούτε δείγμα καλής θέλησης αλλά υποχρέωση με βάση διεθνείς συνθήκες και εθνικούς νόμους. Και αυτό ισχύει και για την Ελλάδα.

Μετανάστες είναι όσοι εγκαταλείπουν τη χώρα τους προσπαθώντας να βρουν εργασία και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Συχνά υποχρεώνονται να φύγουν λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών και απόλυτης φτώχειας. Η διαφορά με τους πρόσφυγες είναι πως οι μετανάστες μπορούν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους και δεν κινδυνεύει η ζωή και η σωματική τους ακεραιότητα (αν και είναι μεγάλη συζήτηση κατά πόσο η απόλυτη φτώχεια δεν απειλεί και την ζωή κάποιου).  

Έχει σημασία να αναφερθεί πως συνήθως όταν εισέρχονται στην Ελλάδα, τόσο οι πρόσφυγες όσο και οι μετανάστες δεν διαθέτουν έγγραφα και δεν είναι εύκολο να εξακριβωθεί η ταυτότητα τους. Ακολουθούν συνήθως τους ίδιους επικίνδυνους δρόμους εισόδου. Είναι λοιπόν απαραίτητο να υπάρχει μια δίκαιη και γρήγορη διαδικασία ασύλου ώστε να ελεγχθούν οι άνθρωποι και να εξακριβωθεί ποιος είναι πρόσφυγας και ποιος είναι οικονομικός μετανάστης.

Αυτά για κάποιες βασικές έννοιες. Πάμε τώρα στα στοιχεία.

Would you change*

Η αλήθεια είναι πως από πολύ νωρίς είχα μια ιδιαίτερη ευαισθησία. Προσπαθούσα πάντοτε να βρίσκω λύσεις στα προβλήματα των άλλων, τα οποία είχα μια τάση να κάνω δικά μου και να βασανίζομαι μέχρι να βρω ένα τρόπο να τα ξεμπερδέψω.  

Από ιδιοσυγκρασία ταυτιζόμουν πάντοτε με τον πιο αδύναμο και ένιωθα το μέγεθος της αδικίας να με πνίγει. Όσο δίδασκα στο πανεπιστήμιο προσπάθησα να περάσω αυτό το μήνυμα αλληλεγγύης  στους φοιτητές μου. Όχι με τόση επιτυχία ομολογώ. Η φύση του αντικειμένου που δίδασκα δεν επέτρεπε εύκολα να ξεφύγεις από το θέμα της αρχαιολογίας και να μιλάς για ανθρωπιστικές κρίσεις και δράσεις.

Άλλαξα λοιπόν προσανατολισμό στις επαγγελματικές μου αναζητήσεις, πέρασα περιόδους αμφισβήτησης και (μεγάλης) ανεργίας, ξανακάθισα στα θρανία για να σπουδάσω νέο αντικείμενο και άρχισα να γράφω ότι έζησα, ότι ζω και ότι με απασχολεί. 

Οι φάρμες του λαού...

H κοινοτική φάρμα Yaksu βρίσκεται περίπου 40χλμ δυτικά της πρωτεύουσας Πιονγκ Γιανγκ. Πρόκειται για μια από τις δεκάδες φάρμες που είναι υπεύθυνες για την σίτιση του πληθυσμού παράγοντας περίπου 4000 τόνους δημητριακών τον χρόνο. Ρύζι, καλαμπόκι, κριθάρι, πατάτες και σιτάρι αποτελούν τα κύρια αγροτικά προϊόντα ενώ εκεί παράγεται και ο περίφημος μηλίτης της Βόρειας Κορέας, χωρίς αλκοόλ αλλά με μπόλικη ζάχαρη.

Η επίσκεψη στην φάρμα οργανώθηκε από τους υπαλλήλους του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, και μαζί με δύο αξιωματούχους του Υπουργείου Εσωτερικών, ξεκινήσαμε για τον προορισμό μας. Διασχίσαμε την λεωφόρο των Νέων Ηρώων, την κεντρική αρτηρία της χώρας που ενώνει την πρωτεύουσα με τις υπόλοιπες περιοχές. Τέσσερις τεράστιες λωρίδες δρόμου, με ελάχιστα αυτοκίνητα και σημεία ελέγχου σε κάθε έξοδο. Απαιτείται ειδική άδεια απο τις αρχές για να βγει κάποιος από την πρωτεύουσα ή για να την επισκεφθεί  και οι στρατιωτικοί είναι εκεί για να φροντίζουν να τηρείται η τάξη. Κατά μήκος της λεωφόρου δεκάδες άντρες και γυναίκες, ανάβουν φωτιές για να λιώσουν την πίσσα  μέσα σε δυνατούς μαύρους καπνούς που κάνουν την ατμόσφαιρα αποπνικτική.  Δεξιά και αριστερά, ρυζοχώραφα που γυαλίζουν στον ήλιο εναλλάσσονται με αποξηραμένες αλυκές και  μικρές λίμνες όπου δεκάδες παιδιά κολυμπάνε και παίζουν με δυνατά γέλια..

Τόσο μακριά μα τόσο κοντά....

Τις τελευταίες μέρες ασχολούμαι εντατικά με ένα πρόγραμμα στην Βορειοανατολική Ουγκάντα, και συγκεκριμένα στην Karamoja. Για όσους δεν γνωρίζουν, η Karamoja είναι η πιο υποβαθμισμένη περιοχή της Ουγκάντα και μια από τις φτωχότερες της Ανατολικής Αφρικής. Οι διάφορες φυλές που κατοικούν εκεί, και είναι κτηνοτρόφοι κατά παράδοση, βρίσκονται σε συνεχή κίνδυνο υποσιτισμού, με αποτέλεσμα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων να είναι στην περιοχή από το 1960 και ακόμα να μην έχει λυθεί το πρόβλημα.  Οι αιτίες είναι πολλές αλλά δεν είναι επί του παρόντος να αναλύσω. Διαβάζω δεκάδες άρθρα, εκθέσεις οργανισμών και αναλύσεις καθημερινά επί του θέματος, προσπαθώντας να βρω την αλήθεια πίσω από τους αριθμούς. Ανάμεσα στα χαρτιά που βρίσκονται παντού στο γραφείο και το σπίτι (δεν φημίζομαι άλλωστε για την τάξη μου) εξέχουσα θέση κατέχει η Έκθεση του ΟΗΕ 2011 για την παγκόσμια κοινωνική και πολιτική κατάσταση στον πλανήτη. Ένα μεγάλο κείμενο, 200 σελίδες περίπου που πίσω από τη γραφειοκρατική γλώσσα λέει πολλές αλήθειες.

Η Δανία της Ινδίας

Αν και τίποτα δεν μας εκπλήσσει πια, το είδαμε και αυτό… Να καταργηθεί η εθνική συλλογική σύμβαση εργασίας ζήτησε η τρόικα από την κυβέρνηση ή να θεσπιστεί μια δεύτερη Σύμβαση με χαμηλότερες αμοιβές ανάλογα με την περιοχή..  Η κυβέρνηση αντέδρασε δυναμικά όπως πάντα, και ο πρωθυπουργός με την αποφασιστικότητα του μεγάλου ηγέτη δήλωσε πως η Ελλάδα δεν θα γίνει Ινδία… Τώρα δεν ξέρω αν πρέπει να τον πιστέψουμε…. Κατάφερε ήδη να μειώσει τον βασικό μισθό σε 600 ευρώ μικτά για τους νέους κάτω των 25 ετών, και η κατρακύλα συνεχίζεται..

Επειδή λοιπόν οι καιροί είναι πονηροί και τα όχι της κυβέρνησης συνήθως μεταφράζονται σε μεγάλα ναι, κάναμε μια μικρή έρευνα να δούμε τι μας περιμένει…

Οι ελληνες "νεομετανάστες"

Υπάρχει κάτι που δεν μου αρέσει καθόλου στο κλίμα που επικρατεί τελευταία στην Ελλάδα. Βέβαια πολλά είναι αυτά που δεν μου αρέσουν όμως θα σταθώ σε ένα συγκεκριμένο σημείο: την μετανάστευση.

Σίγουρα όλοι θα έχετε ακούσει από φίλους και γνωστούς, να λένε "ψάχνω να φύγω έξω, να πάω στη Γερμανία να πλένω πιάτα, στην Αυστραλία, στη Αμερική, στο Βόρειο Πόλο"....Έπειτα ακούμε τα ΜΜΕ, όπως πάντα με τον γνωστό πανικό να ανακοινώνουν βαρύγδουπα πως χιλιάδες νέοι μεταναστεύουν, η χώρα αιμορραγεί, να παρουσιάζουν τους τεράστιους μισθούς που παίρνει κανείς στο εξωτερικό, να συγκρίνουν τον καφέ στο Παρίσι που κοστίζει 3 ευρώ μπροστά από τη Notre Dame, να παρουσιάζουν μια γη της επαγγελίας μακρυά από τη χρεοκοπημένη Ελλάδα (εδώ να σημειώσω πως επτά χρόνια στο Παρίσι ποτέ δεν θυμάμαι να πλήρωσα στο κέντρο κάτω από 5 ευρώ τον καφέ, αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες για τους έλληνες δημοσιογράφους).